سیستم خنککاری خودرو یکی از حیاتیترین بخشهای موتور است که وظیفه دارد دمای بهینه پیشرانه را حفظ کند. موتورهای احتراق داخلی در حین کار، حرارت بسیار بالایی تولید میکنند و اگر این گرما به درستی دفع نشود، قطعات فلزی موتور به سرعت دفرمه شده، ذوب میشوند یا به اصطلاح موتور میسوزد. در میان تمام قطعات سیستم خنککاری (مانند رادیاتور، ترموستات و واترپمپ)، فن ماشین (فن رادیاتور) نقش خط مقدم را در مواقع بحرانی و ترافیکهای سنگین ایفا میکند.
در این مقاله قصد داریم به طور مفصل به بررسی عملکرد فن خودرو، نشانههای خرابی، دلایل بروز مشکل در آن و اقدامات اضطراری هنگام از کار افتادن فن بپردازیم.
۱. فن ماشین چگونه کار میکند؟
در گذشته، فن خودروها (پروانه) به طور مستقیم با تسمه به میللنگ متصل بود و با روشن شدن موتور، دائم میچرخید. اما در خودروهای مدرن، سیستم خنککاری هوشمندتر شده و از فنهای الکتریکی استفاده میشود.
وقتی خودرو در حال حرکت با سرعت بالا در جاده است، جریان هوای طبیعی که از جلوپنجره وارد میشود برای خنک کردن رادیاتور کافی است. اما زمانی که پشت ترافیک میمانید یا با سرعت کم حرکت میکنید، این جریان هوا قطع میشود. در این حالت، سنسور دمای آب (فشنگی فن) بالا رفتن دما را به کامپیوتر خودرو (ECU) گزارش میدهد. ECU نیز دستور روشن شدن را به رلههای فن صادر میکند تا فن با دور کند یا دور تند شروع به چرخیدن کند و هوا را با فشار از میان پرههای رادیاتور عبور دهد.
۲. نشانههای اصلی خرابی و مشکل فن ماشین
خرابی فن رادیاتور معمولاً ناگهانی رخ نمیدهد و نشانههایی دارد که اگر به آنها توجه کنید، میتوانید قبل از آسیب جدی به موتور، مشکل را برطرف کنید:
الف) بالا رفتن غیرعادی آمپر آب
واضحترین نشانه خرابی فن، بالا رفتن عقربه آمپر آب از خط وسط (در خودروهای عقربهای) یا روشن شدن چراغ هشدار دما در پشت آمپر است؛ به ویژه زمانی که خودرو متوقف است یا در ترافیک شهری حرکت میکند. اگر با حرکت در اتوبان دما پایین میآید اما با توقف بالا میرود، قطعاً فن ماشین مشکل دارد.
ب) کار نکردن فن هنگام روشن بودن کولر
در اکثر خودروها، به محض اینکه دکمه کولر (A/C) را فشار میدهید، فن رادیاتور باید بلافاصله (حتی در صورت سرد بودن موتور) با دور کند یا تند روشن شود تا گاز کولر را در کندانسور خنک کند. اگر کولر را روشن کردید و فنها حرکتی نکردند، سیستم الکتریکی فن دچار اختلال شده است.
ج) تولید صداهای غیرعادی و لرزش
اگر هنگام روشن شدن فن، صدای ناهنجار تقتق، سوت کشیدن یا لرزش شدید در اتاق خودرو احساس کردید، احتمالاً پروانه فن تاب برداشته، چیزی درون آن گیر کرده یا بلبرینگ موتور فن شکسته است.
د) یکسره کار کردن فن
گاهی مشکل برعکس است؛ فن ماشین حتی پس از خاموش کردن خودرو و سرد شدن موتور نیز روشن میماند و خاموش نمیشود. این مسئله معمولاً به دلیل چسبیدن کنتاکتهای رله فن یا خرابی سنسور دمای آب رخ میدهد و میتواند باتری خودرو را کاملاً تخلیه کند.
۳. دلایل اصلی کار نکردن فن خودرو
سیستم فن الکتریکی ترکیبی از قطعات مکانیکی و الکترونیکی است. خرابی هر یک از بخشهای زیر میتواند باعث از کار افتادن فن شود:
| قطعه متهم | وظیفه | نشانه خرابی |
| فیوز فن | محافظت از مدار در برابر نوسان برق | سوختن فیوز و قطع شدن کامل برق فن |
| رله فن | سوییچ الکترونیکی برای روشن/خاموش کردن | چسبیدن رله (یکسره شدن) یا عدم اتصال (کار نکردن فن) |
| فشنگی (سنسور دما) | سنجش دمای مایع خنککننده | ارسال اطلاعات غلط به ECU و روشن نشدن فن |
| موتور فن (آرمیچر) | چرخاندن پروانه فن | سوختن موتور بر اثر کارکرد زیاد یا نفوذ آب |
۴. اقدامات حیاتی هنگام از کار افتادن فن و جوش آوردن ماشین
اگر در حال رانندگی متوجه شدید آمپر آب به شدت بالا رفته و فن ماشین کار نمیکند، باید فوراً اقدامات زیر را انجام دهید تا از سوختن واشر سرسیلندر جلوگیری کنید:
-
بخاری خودرو را با حداکثر دور و بالاترین دما روشن کنید: شاید عجیب به نظر برسد، اما رادیاتور بخاری مانند یک رادیاتور کمکی عمل میکند. روشن کردن بخاری، گرمای دور موتور را گرفته و به داخل اتاق میفرستد؛ این کار به شدت به پایین آمدن دمای موتور کمک میکند (پنجرهها را پایین بکشید تا گرما را تحمل کنید).
-
در یک جای امن توقف کنید اما موتور را فوراً خاموش نکنید: اگر موتور را در اوج داغی خاموش کنید، واترپمپ از کار میافتد و آب داخل موتور ساکن میشود. این امر باعث میشود گرمای پیستونها و بلوک موتور به سرسیلندر منتقل شده و واشر فوراً بسوزد. اجازه دهید ماشین چند دقیقهای به صورت درجا کار کند و روی رادیاتور (نه روی موتور داغ) آب بریزید.
-
هرگز درب رادیاتور یا مخزن انبساط را باز نکنید: آب داخل سیستم تحت فشار و دمای بالای ۱۰۰ درجه سانتیگراد است. باز کردن درب آن باعث فوران ناگهانی آبجوش و بخار متراکم شده و سوختگیهای شدیدی ایجاد میکند.
-
موتور فن را بررسی کنید: ضربه زدن آرام با یک ابزار به پشت موتور فن (قسمت فلزی وسط پروانه) گاهی اوقات میتواند ذغالهای گیرکرده موتور فن را به طور موقت آزاد کند تا فن دوباره شروع به کار کند.
۵. چه زمانی باید با امداد خودرو تماس بگیریم؟
اگر تمام اقدامات بالا را انجام دادید اما آمپر آب پایین نیامد، یا متوجه شدید که آب رادیاتور به دلیل فشار بالا از شیلنگها بیرون زده است، دیگر نباید به رانندگی ادامه دهید. رانندگی با خودرویی که فن آن کار نمیکند در مسافتهای شهری مساوی است با نابودی کامل موتور و هزینههای گزاف تعمیراتی.
در چنین شرایطی، ایمنترین کار پارک کردن خودرو در حاشیه راه و تماس با مراکز معتبر امدادی است. اگر در شهر اصفهان یا بزرگراههای اطراف آن با این مشکل مواجه شدید، میتوانید با
۶. راهکارهای پیشگیری از خراب شدن فن خودرو
برای اینکه در گرمای تابستان یا ترافیکهای طولانی غافلگیر نشوید، رعایت این نکات پیشگیرانه الزامی است:
-
چک کردن سطح و کیفیت ضدیخ/ضدجوش: ضدیخ نه تنها از یخزدگی جلوگیری میکند، بلکه نقطه جوش آب را بالا برده و مانع از زنگزدگی و رسوب در مسیر فشنگی فن و رادیاتور میشود.
-
شستشوی پرههای رادیاتور: گرد و خاک، گل و لای و حشرات مرده به مرور زمان لای پرههای رادیاتور را مسدود میکنند و راندمان فن را کاهش میدهند. سالی یکبار پرههای رادیاتور را با فشار آب ملایم تمیز کنید.
-
بازدید دورهای سیمکشی و سوکتها: سوکتهای متصل به فن و فشنگی آب به دلیل مجاورت با گرمای موتور به مرور زمان خشک و شکننده میشوند یا رسوب میکنند. اطمینان حاصل کنید که این اتصالات محکم و تمیز هستند.
نتیجهگیری
فن ماشین قطعه کوچکی است که وظیفه سنگینی بر عهده دارد. بیتوجهی به علائم هشداردهنده آن مانند تغییر صدای فن یا بالا رفتن جزیی آمپر آب، میتواند منجر به خسارتهای مالی سنگین نظیر سوختن واشر سرسیلندر، گشاد کردن سیلندر و حتی قفل کردن (جام کردن) موتور شود. با بررسیهای دورهای، رانندگی آگاهانه و اقدام به موقع در زمان بروز مشکل، سلامت موتور خودروی خود را برای سالیان طولانی تضمین کنید.
- ۵ بازديد
- ۰ ۰
- ۰ نظر